TARİHİ CAMİLER 
 
    Ulu Cami (Muradi - Rabi. 14. yy)

 
    Ulu Cami Çorum'un en büyük camisidir. Depremlerden çok zarar görmüştür. Selçuk mimarisi özelliğini taşıyan ulu caminin ilk defa Selçuk sultanlarından Alaattin Keykubat'ın azad edilmiş kölelerinden Hayrettin Hazır tarafından yapıldığı sanılmaktadır. Minberinin kapısı üzerinde 706 senesi (1306 Ağustos) yazısı bulunduğuna göre bu minberin cami yapıldıktan sonra getirilmesi muhtemeldir. Minberdeki hadiste "Cuma miskinlerin haccı, müminlerin bayramıdır" yazılıdır. Minber maun ağacı tahtalarından yapılmış çok güzel bir sanat eseridir.
    İkinci Beyazıt (1509) ve Yavuz Sultan Selim (1514) zamanında vukua gelen depremlerde şehrin üçte biri zarar görüp Ulu Caminin de yıkıldığı yazılmakta ise de yeniden yapıldığına dair bir kayıt yoktur.
    Osmanlı Padişahı II. Murat zamanında, Mimar Koca Sinan yıkılmış olan Ulu Camiyi yeniden yapmıştır.
    Osmanlı padişahı III. Selim zamanında (1793- H. 1208) depremden tekrar yıkılan Ulu Cami, Cebbar Zade Süleyman Bey ile oğlu Abdul Fettah Bey zamanında tekrar yapılmak suretiyle cami bu günkü halini almıştır. Caminin yapılması içİn Yusu'ü Bahri Efendinin ve halktan bir heyetin Süleyman Beye baş vurması ile cami yapımına başlamyor. Mimar Sinan tarafından yapılan bu cami dokuz kubbeli olduğu için Cebbar Zade Süleyman Bey aynı şekilde yapılmasım emrediyor. Fakat kendisinin idam edilmesi üzerine oğlu Abdul Fettah Efendi taş duvarla örülmüş caminin hemen ahşaptan kubbe yapılarak örtülmesini emrediyor. Bu günkü kubbenin ahşap oluşu bundan ileri gelmektedir. 1810 (H. 1225) yılında bitirilmiştir. Ulu camideki son cemaat kısmı

halkın yardımıyla Mutasarrı Celal Bey zamanında (1905) yılında yapılmıştır. Caminin batı yönündeki minaresi eskiden, doğu yönündeki minaresi ise son cemaat inşaatı ile birlikte yapılmıştır. Sülüs yazı ile yazılmış iki hitabesi vardır.

    İnayetullah Cami

    Bu cami 1900 (H. 1318) yılında halk eliyle yapılmıştır. Kitabesi yoktur.

    Emir Ahmet Cami

    Emir Ahmet sokağında bir mescit halinde Emir Ahmet tarafından yapılan (1595) bu cami yıkılarak halkın yardımıyla bu günkü şekilde yapılmıştır.

    Selimiye Cami

    Osmancık Caddesi Akpınar sokağında Çomar Çayına yakın olan bu cami 1898 (H. 1316) yılında halk tarafından yapılmıştır. Kitabesi yoktur.

    Karakeçili Cami

    Ücdutlar mahallesi Karakeçili sokağında 1595 yılında (H.1004) yapılmış, sonradan halk ve devlet yardımıyla 1958 yılında bu günkü haline getirilmiştir.

    Azap Ahmet Cami

    Azap Ahmet sokağında çok eskiden yapılmış olan bu cami halk tarafından onarılmış ise de sonradan yıkılmıştır. Sonradan bu cami beton arme olarak yeniden bu günkü halinde yapılmıştır.

    Abdibey Cami

    1647 yılında, Mustafa Paşa Oğlu Abdullah Bey tarafından yaptırılmıştır. Kitabesi yoktur. Yıkılarak yerine bu günkü betonarme camii yapılmıştır.

    İsahalife Cami

    Çöplü mahallesinde 1595 (H. 1004) yılında İsahalife adındaki şahıs tarafından yapılan bu cami 1963 yılında yıkılmış, halk ve devlet katkısıyla yeniden yapılmıştır.

    Devhane Cami

    Kerpiç ve ahşap olan bu caminin ne zaman yapıldığı bilinmemektedir. Yıkılarak yerine bu günkü cami yapılmıştır.

    Kunduzhan Cami

    Kunduzhan Mahallesinde bulunan bu cami 1867 (H. 1284) yılında yapılmıştır. 1895 yılında onarım görmüştür. Dış kapısı üzerinde kitabesi vardır.
 

    Ümithalife Cami

    Pazar sokağında bulunan Battal Oğulları evine bitişik olan bu cami 1595 (H. 1004) yılında bir mescit halinde yapılmış olup, 1964 yılında onarılmış ve büyütülmüştür. Kİtabesi yoktur.

    Hamid Cami

    Çarşı içinde Çöplük denen mevkide 1561 (H. 969) yılında Hüseyin Oğlu Rüstem Bey tarafından yapılmıştır. Kitabesi vardır. Bu caminin minberi Bey Camiinden gelmiştir, çok üstün bir sanat eseridir. Minbere Muzaffer Paşa minberi denir.

    Kubbeli Cami

    Çarşı içinde bulunan bu cami ilk defa 1924 (H. 1340) 'yılında onarıldığı gibi depremden minaresi zarar gördüğü için yeniden yapılmıştır. Kapısı üzerinde ayet yazılıdır.

    Han Cami ( Gülabibey Cami, Ömer Neftçi Cami )

    Çorum Beylerinden Gülabibey tarafından yapılan bu cami Gülabibey Mahallesindedir. 1579 (H. 987) yılında onarım gördüğü gibi son yıllarda da onarım görmüştür. Üç isimle anılmaktadır.

    Tepecik Cami

    1595 yılında Tepecik mahallesinde bu cami halk tarafından yapılmıştır. Kitabesi yoktur.

    Sancaktar Cami

    Mecitözü yolu üzerinde Celep aralığı başlangıcında 1595 yılında ilk defa mescit olarak yapı1mış, 1889 yılında onarım görmüştür. 1965 yılında tamamen yıkıldıktan sonra yeniden yapılmıştır.

    Veli Paşa Cami

    Bu cami Veli Paşa sokağındadır. Çorum' da Defterdar bulunan Abdülbaki tarafından yaptırılmıştır. (1865- H. 1282). Kapıcıbaşı Veli Ağa tarafından onarımı yapılmıştır. Kitabesi yoktur.

    Kellegöz Cami

    Milönü Caddesi Kale Sokağında bulunan bu caminin ne zaman yapıldığı bilinmemektedir. Onarım tarihi olarak 1908 (H: .1326) yılı okunmaktadır.

    Kulaksız Cami

    Yavruturna Mahallesi Kulaksız sokağ'ındaki bu cami (1830) (1230) yılında yapılmıştır. İlk onarımı 1863 (H. 1280) yılında yapılan bu caminin kitabesi yoktur.

    Battal Cami

    Mecitözü caddesi üzerinde bulunan bu cami 1916 (H. 1335) yılında onarım görmüştür. Kitabesi yoktur. Bir adı da kiremit minaredir.

    Hıdırlık Cami, Türbe ve Haziresi

 

    Peygamberimizin yakın arkadaşlarından ve ona hizmet edenlerden SUHEYB'i RUMİ'ye saygı nişanesi olmak üzere ilk defa Hıdıroğlu Hayrettin tarafından bir cami yaptırılmıştır. Ne zaman yapıldığı tesbit edilememiştir. Hıdırlık sözünün Hayrettin'in babasının adından geldiği sanılmaktadır. Bu camiye sonradan Çorum Kadıları ve Beyler Çelebi adıyla andığımız Osmancık Emiri bir çok arazi vakfetmiştir. Depremden zarar gördüğünden, Beşiktaş Muhafızı olan Çorumlu Yedi Sekiz Hasan Paşanın Süheyb-i Rumiden bahsetmesi ve yardım istemesi üzerine II. Abdülhamid'in

emirleri üzerine şimdiki cami ve türbesi yapılmıştır ve kitabesi vardır.

    Bahçelievler Cami

    1962 yılında yeniden yapılmıştır, 1967 de de Esnaf evleri camii yapılmıştır.

İLÇELERDE TARİHİ NİTELİGİ OLAN CAMİLER


    Alaca Eski Cami (Çarşı Cami)

    Çorum Sancak Beylerinden Ömer Bey tarafından 1722 yılında yaptırılmıştır. Onarım geçirmiş olan minarenin kesme taştan yapılmış olan kaide kısmı orjinaldir.

    Alaca Yeni Cami

    Geç Osmanlı Dönemine tarihlenen yapı, Ardahan göçmenlerinden Şeh Efendi tarafından 1893 yılında yaptırılmıştır, üst kısmı ahşaptır.
 

    Bayat Emirbey Cami

    
Bayat'ın en eski camisi olan yapı 1846 tarihinde yapılmıştır. Taş temel üzerine ahşap çatkı arası kerpiç dolguludur. Minaresi tamamen ahşaptır.

    İskilip Şeyh Muhiddin Yavsi Cami


 

    İskilip'in en eski camisidir. Kanuni Sultan Süleyman devrinde Şeyhülislamlığa kadar yükselen EBUSS'UD Efendi tarafından, babası Şeyh Yavsi adına 16. yy.'ın ortalarında yaptırılmıştır. Cami, EBUSS'UD Efendi'ye ait 1569 tarihli vakfiyeye göre köprü, bedesten, mektep ve handan oluşan külliyenin bir parçası niteliğindedir. Ancak bu gün külliyeden eser kalmamıştır. Duvarları taş, kubbesi ahşaptır. Kapısı taş yontma ile süslenmiştir.


    Kargı Oğuz Köyü Cami

16. yy'ın ilk çeyreğine tarihlenen cami köyün ismiyle anılmaktadır.
 


    Mecitözü Elvançelebi Zaviye Ve Türbesi


 

    Mecitözü İlçesi Elvançelebi Beldesinde bulunan Elvançelebi Cami ve Türbesi geniş bir bahçe içinde, birbirine bitişik ve kaynaşmış üç unsurdan meydana gelmektedir. Yapı, orta kubbe ve şadırvanı, yan eyvanları ile tipik Türk yapısı özelliklerini göstermektedir. Yapının cami kısmındaki kitabeden 1282, türbe üzerindeki kitabeden ise 1307 tarihleri çıkarılmıştır. Günümüzde cami olarak kullanılmaktadır.

    Osmancık İmaret Cami

    II. Murad'ın meşhur veziri Koca Mehmet Paşa tarafından yaptırılmıştır. Bir Külliyedir. (Cami, Medrese, Aş evi, Kütüphane) Yalnız cami kısmı kalmıştır. XV. asrın başında yapılan cami, ilk Osmanlı Mimari özelliğini taşır, kapısı somaki mermerdir, Osmanlı sanat'a taş işliğine sahiptir, orijinal ahşap kapısı, Türk oyma işleme sanatı ve kitabesiyle değerli ve tarihidir.

    Osmancık Akşemşeddin Cami

    XV. Asırda Fatihin hocası Akşemşeddin tarafından ya ptırılmıştır.

    Osmancık Büyük Cami

    Bu cami, Selçuk Mimari özelliği!li taşımakta olup, 1213 yılında yaptırılmıştır. Beyler Çelebi, bu camii Osmancık Emiri iken yaptırmış olup, Çorumdaki Bey camisi de onun tarafından yaptırılmıştır, yıkılarak yeniden yaptırılmış, özelliği kalmamıştır.

    Sungurlu Yusuf Hoca Cami

    1708 yılında Sungurlu ilçesinin kuruluş ta:rihi olarak kabul edilen tarihte yapılmıştır. 1756 (H. 1170) yılında yapılan Ulu Cami, Muhacir Camii, Altınoğlu Camii, Çarşıbaşı Camii ve Mantıkçı Camii en önemlilerindendir.